Tom's Notes

Thứ Sáu, ngày 09/01/2026.

Nếu phương Tây tự hào với tranh Sơn Dầu (Oil Painting) có thể vẽ xong trong vài ngày, thì người Việt Nam chúng ta có quyền kiêu hãnh với Sơn Mài – thứ nghệ thuật mà đơn vị tính bằng “tháng”, bằng “năm”.

Hôm nay, Tom đi xem triển lãm của một nhóm họa sĩ trẻ Gen Z. Không phải Digital Art, không phải NFT. Họ chọn Sơn Mài.

Vẽ rồi chôn, Chôn rồi mài

Quy trình làm sơn mài là một nghịch lý vĩ đại. Người họa sĩ đắp lên tấm vóc (tấm gỗ nền) hàng chục lớp sơn ta, dát bạc, dát vàng, cẩn vỏ trứng… rồi sau đó làm gì? Họ phủ đen tất cả. Họ chôn vùi cái đẹp xuống bóng tối.

Để rồi sau đó, họ cầm giấy nhám, nhúng vào nước và bắt đầu “mài”. Mài mòn đi lớp sơn đen xù xì bên ngoài, những tầng màu rực rỡ bên dưới mới dần hiện ra. Chỗ này là màu son thắm, chỗ kia là ánh vàng lấp lánh, chỗ nọ là trắng ngà của vỏ trứng.

Bài học về “Chiều sâu” (Depth)

Đứng trước một bức tranh sơn mài, bạn không chỉ nhìn thấy hình ảnh trên bề mặt. Bạn đang nhìn xuyên qua thời gian. Bạn thấy những lớp màu nằm chồng lên nhau, ẩn hiện, “thăm thẳm” như đáy vực. Nó dạy Tom một triết lý sống minh triết:

Những giá trị đẹp đẽ nhất của một con người thường không nằm ngay trên bề mặt. Nó nằm sâu bên dưới những lớp vỏ xù xì, gai góc. Muốn thấy được “vàng son” của chính mình, chúng ta buộc phải chấp nhận đau đớn để “mài” đi cái tôi, mài đi sự hời hợt.

Khi Gen Z cầm giấy nhám

Tom từng nghĩ sơn mài là thứ gì đó già cỗi, chỉ có hình ảnh cây đa, bến nước. Nhưng không. Các bạn trẻ hôm nay vẽ phố thị kẹt xe, vẽ những tòa cao ốc, vẽ cả những nỗi buồn của người trẻ bằng chất liệu cổ truyền ấy. Họ đang chứng minh rằng: Di sản không phải là tro tàn để thờ phụng, di sản là ngọn lửa để chuyền tay.

Cuối tuần này, hãy đi xem tranh Đừng chỉ đi mall hay xem Netflix. Hãy ghé Bảo tàng Mỹ thuật hoặc các gallery nhỏ ở Quận 2. Đứng trước một bức sơn mài, cắm tai nghe bật playlist Spotify mà Tom gợi ý, và thử tưởng tượng xem người họa sĩ đã mất bao nhiêu giờ đồng hồ mài mòn ngón tay để tạo ra ánh sáng diệu kỳ đó.

Lacquer: Grinding Through the Roughness to Find the Gold

Friday, January 9th, 2026.

If the West takes pride in Oil Painting, which can be completed in days, we Vietnamese have every right to be proud of Lacquer (Sơn Mài)—an art form measured in months and years.

Today, I visited an exhibition by a group of Gen Z artists. No Digital Art, no NFTs. They chose Lacquer.

Paint then Bury, Bury then Grind

The lacquer process is a magnificent paradox. The artist layers the board (vóc) with dozens of coats of natural lacquer, applying silver leaf, gold leaf, eggshells… and then what? They cover it all in black. They bury beauty in darkness.

Only then do they take sandpaper, dip it in water, and begin to “grind” (mài). By grinding away the rough black surface, the brilliant layers beneath slowly reveal themselves. Here, a deep crimson; there, a shimmering gold; elsewhere, the ivory white of eggshells.

A Lesson in Depth

Standing before a lacquer painting, you don’t just see the image on the surface. You are looking through time. You see layers of color stacked upon one another, hidden yet visible, as “deep” as an abyss. It taught me a profound philosophy of life:

A person’s most beautiful values often do not lie on the surface. They lie deep beneath rough, prickly shells. To find our own “gold,” we must accept the pain of “grinding” away our ego, grinding away our superficiality.

When Gen Z Holds the Sandpaper

I used to think lacquer was archaic, depicting only banyan trees and river wharfs. But no. These young artists today paint traffic jams, skyscrapers, and even the melancholy of youth using that traditional medium. They are proving that: Heritage is not ashes to be worshipped; heritage is a fire to be passed on.

This Weekend, Go See Art Don’t just go to the mall or watch Netflix. Visit the Fine Arts Museum or small galleries in District 2. Stand before a lacquer painting, plug in your earphones with the Spotify playlist I recommended, and try to imagine how many hours the artist spent grinding their fingertips to create that magical light.